Dözive Endeksli Sözleşmeler ve Hesap Şekli

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’de değişiklik yapılmasına ilişkin yayınladığı tebliğde (2008-32/34 Sayılı Tebliğ) yer alan, döviz üzerinden ya da dövize endeksli olarak düzenlenmesi yasak olan sözleşmelerde, hesaplamanın nasıl yapılmasına gerektiğine ilişkin soru-cevap şeklindeki açıklamaları, tebliğde yer alan ve karışıklığa neden olabilecek bir çok hususu netleştirmektedir. Özellikle 24. maddeye ilişkin açıklamalar tereddütleri giderici mahiyettedir.

Dikkat edilmesi gereken bir başka husus ilgili Karar’a uymamanın yaptırımı olarak Türk Parası Kıymetinin Korunması Hakkında Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında 3.000-25.000 TL olarak belirlenen idari para cezası tutarları yeniden değerleme oranları dikkate alındığında yaklaşık 6.300-55.000 TL olarak güncellenmiştir.

Sözleşmelerin ilgili Tebliğ uyarınca nasıl uyarlanacağı konusunda yardımcı olacağını düşündüğümüz açıklamalar aşağıdadır (İlgili link: https://hazine.gov.tr/sikca-sorulan-sorular-dovize-endeksli-sozlesmeler?type=icon)

​Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin
Tebliğ (Tebliğ No:2008-32/34)’de 6/10/2018 Tarihinde Yapılan
Değişiklik İle İlgili Olarak Sıkça Sorulan Sorular

1. Tebliğ’in 8 inci maddesinin yirmi dördüncü fıkrasındaki hesaplamalara ilişkin örnek verebilir
misiniz?
Örnek A- Sözleşme bedeli döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması
mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedeller Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında
32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesi kapsamında Türk parası olarak taraflarca yeniden
belirlenirken mutabakata varılamaması halinde 2008-32/34 Sayılı Tebliğ’in 8 inci maddesinin
yirmi dördüncü fıkrasının birinci paragrafı kapsamında yapılacak hesaplamaya ilişkin örnek
aşağıda yer almaktadır:
Sözleşme tarihi: 18/2/2017
TL’ye çevrilme tarihi: 11/10/2018
Döviz Sözleşme bedeli: 18/2/2017 tarihli 5 yıl süreli sözleşmede yer alan “yıllık”
sözleşme bedeli
TCMB kuru: 2/1/2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası efektif satış kuru
TÜFE1: 2/1/2018 tarihinden 11/10/2018’e kadar Türkiye İstatistik Kurumu tarafından
açıklanan aylık TÜFE değişim oranlarının 9 aylık toplamı
TL’ye Çevrilen Sözleşme Bedeli= (Sözleşme bedeli * TCMB kuru ) *(1+TÜFE)
1 TÜFE hesaplamaları yapılırken bileşik değil basit hesaplama yöntemi kullanılacaktır. Yapılacak hesaplamalarda
TÜFE oranı kısten (aylık oranlar dikkate alınacak, artık günler dikkate alınmayacaktır) uygulanmayacaktır.
Örnek A- Sayısal Hesaplama:
Sözleşme tarihi: 18/2/2017
TL’ye çevrilme tarihi: 11/10/2018
Döviz Sözleşme bedeli: 1000 ABD doları
TCMB kuru: 3,7776 Dolar/TL
TÜFE: 17,99 %
TL’ye Çevrilen Sözleşme Bedeli= (1000 *3,7776) *(1+0,1799)
= 4.457,19 TL
Örnek B- Sözleşme bedeli döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması
mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedeller Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında
32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesi kapsamında Türk parası olarak taraflarca yeniden
belirlenirken mutabakata varılamaması halinde 2008-32/34 Sayılı Tebliğ’in 8 inci maddesinin
yirmi dördüncü fıkrasının ikinci paragrafı kapsamında “konut ve çatılı iş yeri kira
sözleşmeleriyle ilgili” yapılacak hesaplamaya ilişkin örnek aşağıda yer almaktadır:
Sözleşme tarihi: 18/2/2017
Çevrilme tarihi: 11/10/2018
Döviz Sözleşme bedeli: 18/2/2017 tarihli 5 yıl süreli sözleşmede yer alan konut veya
çatılı iş yeri yıllık kira sözleşmesi bedeli
TCMB kuru: 2/1/2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası efektif satış kuru
TÜFE1 : 2/1/2018 tarihinden 11/10/2018’e kadar Türkiye İstatistik Kurumu tarafından
açıklanan aylık TÜFE değişim oranlarının 9 aylık toplamı
Sözleşme Bedeli1:11/10/2018-18/2/2019 tarihleri arasında geçerli Sözleşme Bedeli
(TL)
Sözleşme Bedeli1 = (Döviz Sözleşme bedeli * TCMB kuru ) * (1+TÜFE1)
TÜFE2: 11/10/2018 tarihinden 18/2/2019’a kadar Türkiye İstatistik Kurumu
tarafından açıklanan aylık TÜFE değişim oranlarının 4 aylık toplamı
Sözleşme Bedeli2: 18/2/2019-18/2/2020 tarihleri arasında geçerli Sözleşme Bedeli
(TL)
Sözleşme Bedeli2 = Sözleşme bedeli1* (1+TÜFE2)
TÜFE3: 18/2/2019 tarihinden 18/2/2020’ye kadar Türkiye İstatistik Kurumu tarafından
açıklanan aylık TÜFE değişim oranlarının yıllık toplamı
Sözleşme Bedeli3: 18/2/2020-11/10/2020 tarihleri arasında geçerli Sözleşme Bedeli
(TL)
Sözleşme Bedeli3 = Sözleşme bedeli2* (1+TÜFE3)
Örnek B- Sayısal Hesaplama:
Sözleşme tarihi: 18/2/2017
TL’ye çevrilme tarihi: 11/10/2018
Döviz Sözleşme bedeli: 1000 ABD doları
TCMB kuru: 3,7776 Dolar/TL
TÜFE1: 17,99 %
Sözleşme Bedeli1= (1000 *3,7776) *(1+0,1799)
= 4.457,19 TL
TÜFE2: 6 % (VARSAYIM)
Sözleşme Bedeli2 = 4.457,19* (1+0,06)
= 4.724,62 TL
TÜFE3: 15 % (VARSAYIM)
Sözleşme Bedeli3 = 4.724,62* (1+0,15)
= 5.433,31 TL

2. Tebliğ’de yapılan değişiklikten önce ithal girdilerim olduğu için yurt içinde dövizle ya da
dövize endeksli olarak ticari mal satıyordum. Söz konusu değişiklikten sonra yurt içinde yine
aynı şekilde satmaya devam edebilir miyim?
Evet, menkul satış sözleşmeleri serbest olduğu için satılabilir. Yalnızca, iş makineleri
dahil taşıt satış sözleşmeleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılamaz.

3. Döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan
sözleşmelerde, sözleşmenin TL üzerinden yapılıp faturanın döviz üzerinden düzenlenmesi
mümkün müdür?
Mümkün bulunmamaktadır (Vergi mevzuatında yer alan hükümler saklıdır).

4. Tebliğ’in 8 inci maddesinin on dokuzuncu fıkrasında ifade edilen uluslararası piyasalarda
fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya endeksleme ne
anlama gelmektedir?
Bu ifadeyle, Tebliğ’in 8 inci maddesi uyarınca sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden
kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak
kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde fiyatı dolaylı olarak dövize endekslenen
altın, petrol vb. kıymetli maden ve/veya emtiaların kullanılması kastedilmektedir.

5. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketleri ne anlama gelmektedir?
Sermayesinin yarısından fazlası Türk Silahlı Kuvvetlerini güçlendirmek amacıyla
kurulmuş bulunan Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’na ait olan ASELSAN,
HAVELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ, İŞBİR, ASPİLSAN gibi şirketler ifade edilmektedir.

6. Yazılım ve donanımlar yurt içinde üretilmişse, bunlara ilişkin lisans ve hizmet sözleşmeleri
bu Tebliğ değişikliğinden muaf mıdır?
Muaf değildir. Yurt içinde üretilen yazılım ve donanımlara ilişkin lisans ve hizmet
sözleşmelerinde sözleşme bedellerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak
kararlaştırılması mümkün değildir.

7. Yabancı gerçek ve tüzel kişiler döviz ve dövize endeksli sözleşme yasaklamalarından muaf
mıdır?
Eğer gerçek kişilerin, Türkiye Cumhuriyeti Devletiyle vatandaşlık bağı bulunmuyor;
ancak Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunuyorsa gayrimenkul kiralama ve gayrimenkul
satış sözleşmeleri döviz üzerinden gerçekleştirilemez, iş ve hizmet sözleşmeleri
gerçekleştirilebilir.
Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunmayan dışarıda yerleşiklerin Türkiye’de
bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve
üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketlerin taraf olduğu “iş ve hizmet
sözleşmelerinde”, sözleşme bedellerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak
kararlaştırılması mümkündür.
Türkiye’de kanuni yerleşim yeri ve Türkiye Cumhuriyetiyle vatandaşlık bağı
bulunmayan kişiler dışarıda yerleşik olup Tebliğ’in 8 inci maddesinin kapsamı dışındadır.

8. Kamu kurum ve kuruluşu tanımına hangi kurum ve kuruluşlar giriyor?
Kamu kurum ve kuruluşları 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun I,
II, III ve IV sayılı cetvellerinde bahsedilen Kurum ve İdareler ile doğrudan ve dolaylı olarak en
az %50’si bu kurum ve idarelere ait olan şirketleri kapsamaktadır.

9. Sigorta sözleşmeleri bu Tebliğ değişikliği kapsamında mıdır?
Sigorta sözleşmeleri Tebliğ kapsamına girmemektedir. Ancak, Tebliğ uyarınca döviz
cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılması mümkün olmayan sözleşmelerden
kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinden birinin sigorta sözleşmesi olması durumunda
bu sigorta sözleşmesinin döviz cinsinden veya döviz endeksli olarak yapılması mümkün
bulunmamaktadır.

10. Tebliğ’e aykırı davranmanın yaptırımı nedir?
Tebliğ’e aykırılıklara ilişkin Türk Parası Kıymetinin Korunması Hakkında 1567 Sayılı
Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında 3.000-25.000 TL tutarında (yeniden
değerleme oranları dikkate alındığında yaklaşık 6.300-55.000 TL) idari para cezası sözleşmenin
her bir tarafı için ayrı ayrı olmak üzere uygulanacaktır. Tekerrür durumunda ise bu cezalar iki
katı olarak uygulanmaktadır.

11. TL’ye dönen sözleşmeler için damga vergisi muafiyeti olacak mıdır?
Konu vergi mevzuatı ile ilgili olup kambiyo mevzuatının yetki alanı dışındadır.

12. İhracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler kapsamında
sayılan hizmet sözleşmelerine neler girmektedir?
İhracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetler; İhracat,
Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler İle Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde
Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ (İhracat: 2017/4)’in 6 ncı maddesinin üçüncü
fıkrasında sayılan hizmet ve faaliyetler kapsamında imzalanan hizmet sözleşmelerini
kapsamaktadır.

13. Menkul kıymet sözleşmelerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak akdedilmesi
serbest midir?
Evet, serbesttir.

14. Döviz kredileri bu kapsamda mıdır?
Döviz kredileri Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’ın 17 ve 17/A
maddeleri kapsamına girmektedir.

15. İstisna sağlanan sözleşmelerde taraflardan birinin TL’ye dönme talebi olursa ve taraflar
arasında mutabakat sağlanamazsa sözleşmenin TL’ye çevrilme zorunluluğu var mıdır?
Eğer istisna örneğin on ikinci fıkrada olduğu gibi yalnızca sözleşmenin bir tarafına
tanınmışsa ve istisna tanınan taraf sözleşmeyi döviz ya da dövize endeksli olarak devam
ettirme hakkını kullanmak istemiyorsa sözleşme bedeli TL’ye dönmek zorundadır. Ancak
istisna taraflardan birine değil de sözleşme türüne genel olarak tanınmışsa sözleşme
bedelinin TL’ye dönmesi için her iki tarafın da mutabakatı gerekir, tek bir tarafın istemesi
yeterli değildir.

16. Tebliğ’in 8 inci maddesinin on altıncı fıkrası kapsamında yer alan, dışarıda yerleşik kişilerin
Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak
yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki
faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin her türlü sözleşmeyi döviz veya
dövize endeksli olarak yapabilmesi mümkün müdür?
Hayır. Yalnızca iş ve hizmet sözleşmelerini yapmaları mümkündür.

17. Futbolcuların ücretleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak ödenebilir mi?
Futbolcu ücretleri iş sözleşmesi kapsamında olup, Tebliğ’in 8 inci maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca:
 Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan futbolcuların
ücretlerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak ödenmesi
mümkündür.
 Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunan futbolcuların
Türkiye’de yerleşik kulüplerle yapacağı sözleşmelerin döviz cinsinden veya
dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün değildir.