Müdür ve Genel Müdürlerin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları

LİMİTED ve ANONİM ŞİRKETLERDE MÜDÜR ve GENEL MÜDÜRLERİN HUKUKİ ve CEZAİ SORUMLULUKLARI

1             LİMİTED ŞİRKET MÜDÜRLERİNİN SORUMLULUĞU

Türk Ticaret Kanunu’nun 540. Maddesi uyarınca müdür ve müdürler esas mukavele ile veya ortaklar kurulu kararı ile belirlenebilir şirket ortağı olsun ya da olmasın bir veya birden çok kişiye temsil ve idare yetkisi bırakılabilir. Şirketi temsil ve ilzam yetkisinin ortak olmayan kimselere bırakılması durumunda ise söz konusu kişiler de ortak olan müdürler gibi yetkili ve sorumludurlar (TTK md.541)

Limited ortaklıklarda müdürlerin sorumluluğu hukuki ve cezai olmak üzere iki başlık altında incelenebilir:

I.             Hukuki Sorumluluk

A.           TTK’da düzenlenen sorumluluk halleri:

Limited şirket müdürleri, şirket adına yapmış oldukları mukavele ve işlemlerden dolayı şahsen sorumlu olmazlar. Yine şirket adına yaptıkları muamele ve vazifeleri sırasında işlenen haksız fiillerden, müdürler şahsen sorumlu olmayıp, bu tür fiillerden şirket sorumludur (TTK 542/2). Limited şirket müdürlerinin vazifeleri sebebiyle ve şirket adına yapılan işlemler sırasında ika ettikleri haksız fiillerden şirket sorumluysa da bu fiilleri sebebiyle şirketin, müdürlere rücu hakkı bulunmaktadır.

Genel kural, şirket müdürlerinin şirket namına yapmış oldukları sözleşme ve işlemler sebebiyle şahsen sorumlu olmayacakları ise de TTK’nın 336. Maddesinde düzenlenen hallerde, şirket müdürleri, gerek şirkete gerekse münferit pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı müteselsilen sorumludurlar:

1. Hisse senetleri bedellerine mahsuben pay sahipleri tarafından vukubulan ödemelerin doğru olmaması;

2. Dağıtılan ve ödenen kar paylarının hakiki olmaması;

3. Kanunen tutulması gereken defterlerin mevcut olmaması veya bunların intizamsız bir surette tutulması;

4. Umumi heyetten çıkan kararların sebepsiz olarak yerine getirilmemesi;

5. Gerek kanunun gerek esas mukavelelerinin kendilerine yüklediği sair vazifelerin kasden veya ihmal neticesi olarak yapılmaması.

B.            Diğer Kanunlarda düzenlenen sorumluluk halleri:

1.            213. Sayılı Vergi Usul Kanunu’ndan doğan sorumluluk

Vergi Usul Kanunu’nun 10. Maddesi uyarınca limited şirketten tahsil edilemeyen vergi ve buna bağlı alacaklar bakımından limited şirket müdürleri malvarlıkları ile ortaklık payları nispetinde sorumludur. Ancak bu sorumluluk da bir kusursuz sorumluluk hali değildir. Buna göre, müdürler, söz konusu vergi ve buna bağlı alacakların ödenmemesinde kasıt veya ihmallerinin olmadığını kanıtlamak suretiyle bu sorumluluktan kurtulabileceklerdir.

2.            6183 sayılı Amme Alacakları Tahsili Usulü Hakkında Kanun’dan Doğan Sorumluluk

6183 sayılı Kanun’un 35. ve mükerrer 35. Madde hükümleri gereğince limited şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından dolayı şirket müdürleri şahsi malvarlıkları ile sorumludur.

3.            1983/90 Sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameden Doğan Sorumluluklar

Ödünç para verme işleri ile iştigal eden limited şirketlerde bu işlemleri gerçekleştiren müdürler, yukarıda anılan kanun hükümlerine aykırılık oluştuğu takdirde Kanun’un 15. Maddesi uyarınca şirket müdürleri madde öngörülen hallerde sorumludurlar.

4.            4857 sayılı İş Kanunu bakımından sorumluluk

Limited şirket ortak müdürleri, İş Kanunu bakımından işveren, işveren vekili sıfatını haiz ortak olmayan müdürler ise bu sıfatları kapsamında, İş Kanunu’nda işveren ve işveren vekilleri için öngörülen idari para cezalarından sorumludur.

5.            5510 Sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu’ndan doğan sorumluluk halleri:

5510 sayılı kanun’da işveren ve işveren vekilleri için öngörüle para cezası niteliğindeki yaptırımlarda, bu sıfatları ile şirketin ortak olan ve olmayan müdürleri sorumludurlar.

II.            Cezai Sorumluluk

Limited şirket müdürleri, görevleri sebebiyle işlemiş oldukları suç teşkil ettikleri fiillerden, cezaların şahsiliği ilkesi gereğince şahsen sorumludurlar. Bu sebeple, görevleri sebebiyle ve şirket adına gerçekleştirdikleri fiil ve muamelelerin, gerek Türk Ceza Kanunu gerekse diğer kanunlarda düzenlemeler uyarınca suç teşkil ediyor olması durumunda, söz konusu suça ilişkin yaptırımlardan birinci derecede ve şahsen sorumludurlar.

2.            ANONİM ŞİRKET GENEL MÜDÜRLERİNİN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUĞU

Anonim şirketler yönetim kurulu tarafından temsil ve ilzam olunur. Yönetim kurulunun bu yetkisi, ana sözleşme ya da genel kurul kararı ile YK üyesi olan kişilere ya da YK üyesi olmayan müdürlere (esas sözleşmede bu yönde bir yetki verilmiş olması durumunda) bırakılabilir.

I.             Hukuki Sorumluluk

A.           TTK Bakımından Sorumluluk Halleri:

Anonim Şirket YK üyeleri ile YK üyesi olmayan fakat esas sözleşme ya da genel kurul kararı ile şirketi temsil ve ilzama yetkili kişilerin, dolayısıyla, temsil ve ilzama yetkili genel müdürlerin şirket adına yaptıkları işlemlerden dolayı sorumluluk şirket tüzel kişiliğine aittir. Ancak TTK’nın yukarıda yer verdiğimiz 336. Maddesinde sayılan hallerde, şirket yönetim kurulu üyesi olan Genel Müdür “gerek şirkete gerek münferit pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı müteselsilen” sorumludur. Keza, yine yukarıda belirttiğimiz üzere, Genel Müdür’ün şirket adına gerçekleştirdiği işlemler sırasında ika ettiği haksız fiillerden, şirket tüzel kişiliği sorumlu olup, şirketin Genel Müdür’e rücu hakkı saklıdır.

Yönetim kurulu üyesi olmayan Genel Müdürler ise TTK’nın 342. Maddesi uyarınca; kanun veya esas mukavele yahut iş görme şartlarını tesbit eden diğer hükümlerle kendilerine yüklenen sorumlulukları, gereği gibi veya hiç yerine getirmemiş olmaları halinde yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarına ait hükümler gereğince şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklarına karşı sorumludur.

B.            Diğer Kanunlar Bakımından Sorumluluk Halleri:

Bu çerçevede, kendilerine temsil ve ilzam yetkisi verilmiş olan Genel Müdürler, limited şirket müdürleri ile ilgili yaptığımız açıklamalarda belirttiğimiz:

1.            213. Sayılı Vergi Usul Kanunu’nu,

2.            6183 sayılı Amme Alacakları Tahsili Usulü Hakkında Kanun

3.            1983/90 Sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname

4.            4857 sayılı İş Kanunu (İşveren ya da işveren vekili sıfatını haiz olduğu durumlarda)

5.            5510 Sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu’nda (İşveren ya da işveren vekili sıfatını haiz olduğu durumlarda) düzenlenen sorumluluk hallerinde, yukarıdaki açıklamalarımız çerçevesinde sorumlu olacaklardır.